Dlaczego telefon tak łatwo może uzależnić Twoje dziecko?

10 minut czytania

Żyjemy w czasach, gdy coraz młodsze dzieci sięgają po smartfony, tablety czy laptopy, często nie zdając sobie sprawy z ich ciemnych stron. Ten wszechobecny dostęp do nowych technologii niesie ze sobą wiele zagrożeń, zwłaszcza dla najmłodszych. Dlatego tak ważne jest, aby wspierać dzieci od najmłodszych lat, ucząc je świadomego i bezpiecznego korzystania z nowych technologii. W poniższym artykule poruszam temat, dlaczego młody mózg tak łatwo ulega uzależnieniu od telefonu i mediów społecznościowych.

Dzieci przeciążone bodźcami

Dzisiejsze dzieci i nastolatki żyją w świecie, w którym niemal każda chwila wypełniona jest bodźcami czyli dźwiękami powiadomień, kolorami aplikacji, szybkim przewijaniem krótkich filmów. Po kontakcie ze smartfonem ich układ nerwowy jest często tak przeciążony, że coraz trudniej im skupić się podczas najprostszych czynności jak rozmowa, czytanie książki czy nauka.

Niestety my-rodzice z pokolenia Millenialsów często nie do końca rozumiemy skalę tego problemu. Nasze pierwsze telefony komórkowe to były „cegły” z monofonicznymi dzwonkami i kultową grą w węża. Służyły one głównie do dzwonienia lub wysyłania SMS-ów, które kosztowały „majątek”. Nie mieliśmy aplikacji, powiadomień ani mediów społecznościowych, które nieustannie nas rozpraszały.

Dlatego tak trudno nam wyobrazić sobie, jak bardzo obciążające dla rozwijającego się mózgu dziecka jest ciągłe bombardowanie bodźcami płynącymi ze smartfona. A jednak to właśnie ta ciągła stymulacja sprawia, że umysły naszych dzieci mają coraz mniej przestrzeni na ciszę, nudę i skupienie. 

Jak rozwija się mózg nastolatka?

Zacznę od najważniejszej kwestii, czyli tego jak rozwija się mózg nastolatka. Dzieci w okresie dorastania są na etapie budowania tożsamości, szukania wzorców, akceptacji i przynależności. Wówczas kształtuje się ich samoświadomość, szukają odpowiedzi na pytanie „kim jestem” i „kim mogę być”. Na tym etapie rozwoju ich kora przedczołowa, czyli część mózgu odpowiedzialna za funkcje poznawcze takie jak pamięć, uczenie się czy koncentrację jest jeszcze słabo wykształcona przez co dzieci i nastolatki są najbardziej podatni na manipulacje, hejt oraz cyberprzemoc, które mogą prowadzić do poważnych konsekwencji.

Mielinizacja mózgowia, czyli proces, w którym na włóknach nerwowych tworzy się osłonka,  dzięki której sygnały w mózgu mogą płynąć szybciej i sprawniej – trwa do około 25 go roku, choć faktycznie nasze mózgi rozwijają się przez całe życie. Jednak w okresie dojrzewania intensywnie rozwija się układ limbiczny, który odpowiada za emocje. W tym okresie mózg  nastolatka jest bardziej wrażliwy na działanie toksyn i stresu, dlatego też warto abyśmy w tym czasie zapewnili szczególne wsparcie naszym rozwijającym się dzieciom.

Dlaczego dziecko łatwiej się uzależnia?

Jak twierdzi profesor Jonathan Haidt: „smartfony powodują przeprogramowanie mózgu dziecka w potrzebę ciągłego strumienia stymulacji.” Dzieci i nastolatki nie potrafią poradzić sobie z neuroprzekaźnikiem dopamina, czyli z chemiczną substancją w mózgu, która pełni wiele ważnych funkcji, jak regulacja emocji i samopoczucia, motywuje nas do działania oraz pomaga odczuwać przyjemność. Jest to jeden z ważniejszych neuroprzekaźników naszego układu nerwowego.

Szerzej o dopaminie i o uzależnieniach od telefonu wyjaśniam w poniższym artykule:

https://wellmindblog.com/fomo-nomofobia-czy-fonoholizm-jak-smartfon-przejmuje-nam-nami-kontrole/

Już sam sygnał powiadomienia w telefonie sprawia, że dochodzi do stymulacji układu nagrody dziecka w mózgu, dopamina zostaje uwolniona, a w mózgu tworzą się ścieżki neuronalne, które mogą prowadzić do uzależnienia. Nadmiar dopaminy jest szkodliwy, gdyż mózg zostaje przyzwyczajony do długich okresów podwyższonego poziomu dopaminy, dlatego aby ponownie czuć przyjemność należy korzystać z telefonu dłużej i więcej, aby doprowadzić do wyzwolenia dopaminy na nowo. Jest to tak zwane błędne koło. 

Smartfon a zaburzenia snu

Pamiętaj, że dzieci i nastolatki potrzebują więcej snu niż dorośli, aby mogli wspierać stale rozwijające się mózgi i następnego dnia być wypoczęci i skoncentrowani na nauce w szkole.
Z aktualnych danych wynika,  nastolatki w wieku 14-17 lat potrzebują 8-10 godzin snu,
a dzieci w wieku szkolnym (6-13 lat) potrzebują aż 9-11 godzin snu na dobę. 

Korzystanie ze smartfonów przyczynia się do niedoboru i zaburzeń snu, gdyż nastolatek często korzysta z niego do późnej nocy bez wiedzy swoich rodziców np. przeglądając media społecznościowe pod kołdrą. Wysoka dawka niebieskiego światła informuje mózg o tym, że jest dzień, dlatego proces produkcji melatoniny koniecznej do zaśnięcia zostaje wstrzymany. Dziecko myśli, że nie chce mu się spać, podczas gdy jego organizm tego potrzebuje. 

Zagrożenia świata online, o których musimy pamiętać

1.Cyberprzemoc – ukryta pułapka

Internet daje nam mnóstwo możliwości, ale niesie też ze sobą realne zagrożenia, które, uwierzcie mi, mogą dotknąć każde dziecko. Jednym z największych problemów jest cyberprzemoc. Hejt, obraźliwe komentarze, wiadomości czy memy, których celem jest poniżenie lub zastraszenie dziecka, to niestety codzienność w sieci. Widziałam, jak łatwo młodzi ludzie mogą poczuć się odizolowani, zaniżać własną wartość i zamykać się w sobie. To nie tylko smutek czy złość, bo czasem konsekwencje są dużo poważniejsze, wpływają na zdrowie psychiczne, a w najtragiczniejszych sytuacjach nawet na życie.

Z badań profesora Jasona Nagaty z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco wynika, że młodzi ludzie w wieku 11-12 lat, którzy doświadczyli cyberprzemocy, rok później 2,62 razy częściej mieli myśli samobójcze lub podejmowali próby samobójcze, a w kolejnym roku 2,3 razy częściej sięgali po alkohol, marihuanę czy nikotynę. To nie są wymysły, to dane, które z roku na rok są bardziej przerażające.

2.Media społecznościowe i ich wpływ na agresję i poczucie własnej wartości

Najnowsze badania wykazały, że nastolatki spędzające więcej godzin na portalach społecznościowych mogą częściej doświadczyć negatywnych skutków dla swojego zdrowia psychicznego jak poczucie osamotnienia, zaburzenia lękowe i depresja.

Najnowsze badanie z zakresu psychiatrii opublikowane w prestiżowym „Journal of American Medical Association” (JAMA) przeprowadzone na 6600 amerykańskich nastolatkach pokazało, że spędzanie powyżej 3h dziennie w mediach społecznościowych powodowało wzrost ryzyka depresji lub nerwicy, a po roku korzystania z nich sprawiło, że objawy depresji były większe. Nie bagatelizujmy i marginalizujmy tego problemu.

Dodatkowo media społecznościowe silnie wpływają na poczucie wartości. Nastolatkowie będący w wieku dojrzewania bardziej niż do tej pory zwracają uwagę na swój wygląd, porównują się do innych i dzięki kreowanym kanonom piękna, zaczyna dążyć do „doskonałości” narzucanej przez media. Interesujące jest to, że na pozór nieszkodliwe i zabawne filtry zmieniające wygląd twarzy, jak pokazują badania, mogą przyczyniać się do rozwoju dysmorfofobii, czyli wyolbrzymiania defektów swojego ciała i nadmiernym skupianiu się na  nim. 

Przykładem serialu, który w ciekawy i jednocześnie niepokojący sposób pokazuje zagrożenia płynące z internetu oraz jak media społecznościowe wpływają na wzrost agresji wśród nastolatków, jest „Dojrzewanie” (org. Adolescence). Został on zainspirowany prawdziwymi wydarzeniami, do których doszło w Wielkiej Brytanii, co czyni go bardziej poruszającym. Jeśli jeszcze nie mieliście okazji go obejrzeć, zdecydowanie polecam! Jest to jeden z tych „perełek”, które skłaniają do refleksji i długo pozostają w pamięci.

3.Pornografia, przemoc i manipulacja

Niebezpieczeństwa czają się też w treściach, na które dziecko może natrafić przypadkiem jak pornografia, przemoc czy materiały terrorystyczne. Bez Twojej uwagi i rozmowy dziecko nie zawsze wie, jak odróżnić to, co prawdziwe, od tego, co niebezpieczne. Niektóre dzieci traktują internet jak przedłużenie świata rzeczywistego i ufają każdemu, kto wydaje się rówieśnikiem. Niestety, kryją się tam osoby, które podszywają się pod znajomych, by zdobyć zaufanie, manipulować lub wykorzystać młodego człowieka. Dlatego tak ważne jest, abyśmy widzieli co robią nasze dzieci, gdy spędzają czas na laptopach czy tabletach, wówczas będziemy mieć możliwość zareagować błyskawicznie.

Raport obecności dzieci i młodzieży w Internecie

Na koniec chcę zostawić Was z wynikami najnowszych raportów z 2025 roku, które dotyczą obecności dzieci i młodzieży w Polsce w internecie oraz raportu z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców „Nastolatki”. Dane te wzbudziły we mnie sporo niepokoju, ale zamiast panikować, traktuję to jako przypomnienie, że dzieci potrzebują nas, rodziców jeszcze bardziej! Potrzebują naszej uwagi, wsparcia i mądrego towarzyszenia w cyfrowym świecie.

Bo każde dziecko zasługuje na bezpieczne i szczęśliwe dzieciństwo. Im więcej o tym wiemy, my jako Rodzice tym skuteczniej możemy chronić nasze dzieci i towarzyszyć im w mądrym odkrywaniu świata, zarówno tego realnego, jak i wirtualnego.

• Średni wiek pierwszego kontaktu z pornografią to 9–10 lat,
• 25% dzieci 9-10 letnich systematycznie (raz/miesiąc) ogląda materiały pornograficzne,
• aż 1/3 dzieci korzysta z TikToka, mimo, że nie ma 13 lat,
• 1,3 mln korzysta z najpopularniejszego serwisu pornograficznego, a 800 tys. z hazardowego,
• niemal 70% dzieci spotyka się z mowa nienawiści (hejtem),
• prawdopodobieństwo doświadczenia w dzieciństwie jednej z form seksualnej przemocy w sieci wynosi w Polsce 69%,
• w 2024 r. Polscy nastolatkowie posiadali średnio 6 kont w mediach społecznościowych i poświęcali na korzystanie z nich średnio 3 godziny i 23 minuty w ciągu jednego dnia,
• aż 28%, czyli więcej niż co czwarty nastolatek miał styczność z co najmniej jedną formą przemocy w internecie motywowaną cechami osobistymi, tożsamością lub przekonaniami,
• częściej niż co 10 nastolatek spotkał się z osobą dorosłą poznaną w internecie, czego świadomości nie mają rodzice.

Dodatkowo w ramach badania z 2025 roku Global Mind Project monitorowano stan zdrowia psychicznego na świecie, podczas którego poddano analizie od 100 tys. osób w wieku 18–24 lat. Badanie wykazało silny związek między wiekiem otrzymania pierwszego smartfona, a ich późniejszym samopoczuciem psychicznym. Analiza pokazała, że osoby które zaczęły korzystać z telefonu przed 13 tym rokiem życia znacznie częściej zmagały się z myślami samobójczymi, trudnościami w regulacji emocji, agresywnością oraz niskim poczuciem własnej wartości. Te liczby są trudne do przyjęcia, ale pokazują skalę problemu, o którym warto rozmawiać.

Jak znaleźć równowagę w cyfrowym dzieciństwie?

Oczywiście, nie mogę się nie zgodzić z tym, że, media społecznościowe mogą przynosić wiele korzyści społecznych jak choćby budowanie sieci kontaktów towarzyskich. I jest to wspaniała możliwość! Media społecznościowe łączą ludzi o wspólnych poglądach i pasjach z całego świata i dają przestrzeń do wyrażania siebie. Jednakże te zalety są bardzo przydatne, gdy myślimy tu o starszych nastolatkach, którzy już maja większa świadomość zagrożeń i potrafią bardziej panować nad swoimi emocjami niż 12-to czy 13-to latkowie. Oczywiście istnieją kontrole rodzicielskie oraz rozmaite narzędzia ochrony dla młodszych użytkowników aplikacji,ale tu chodzi o sam nawyk sięgania po telefon.  

Może kluczem do tego jak znaleźć równowagę w cyfrowym dzieciństwie nie jest całkowite odcięcie dzieci od technologii, lecz nauczenie ich, jak korzystać z niej mądrze, tak, by smartfony i tablety nie przejęły kontroli nad nimi.  Dzieci nie potrzebują idealnych rodziców, tylko takich, którzy potrafią zrozumieć świat, w którym oni dorastają. 

Jeśli zastanawiasz się, jak wprowadzać dziecko w świat online w sposób odpowiedzialny i bezpieczny, zapraszam Cię do mojego następnego artykułu, w którym przygotowałam 10 prostych sposobów na to jak wspierać dzieci w świecie wirtualnym i smartfonów. Jeśli masz ochotę podzielić się swoimi sposobami, zapraszam Cię do komentarza.

Źródła:

1. Bigaj, M., Ciesiołkiewicz, K., Mikulski, K., Miotk, A., Przewłocka, J., Rosa, M., Załeska, A. (2025). Internet dzieci. Raport z monitoringu obecnosci dzieci i młodziezy w internecie. Warszawa: Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” oraz Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15.
2. Draženović, M., Vukušić Rukavina, T., & Machala Poplašen, L. (2023). Impact of Social Media Use on Mental Health within Adolescent and Student Populations during COVID-19 Pandemic: Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(4), 3392. https://doi.org/10.3390/ijerph20043392
3. Haidt, J. (2024). Niespokojne pokolenie. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka 
4. Lombardo, P., Jones, W., Wang, L. et al.(2018). The fundamental association between mental health and life satisfaction: results from successive waves of a Canadian national survey. BMC Public Health 18, 342. https://doi.org/10.1186/s12889-018-5235-x
5. Ładna, A., Kamiński, K., Rosłaniec, K., Wrońska, A., Błażej, M., Jankiewicz, A.,Konopczyński, F., Nawrot, M. (2025). Nastolatki. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców – raport badawczy. NASK – Państwowy Instytut Badawczy.
6. Nagata JM, Otmar CD, Shim J, et al. Social Media Use and Depressive Symptoms During Early Adolescence. JAMA Netw Open. 2025;8(5):e2511704. doi:10.1001/jamanetworkopen.2025.11704
7. Thiagarajan, T. C., Newson, J. J., & Swaminathan, S. (2025). Protecting the Developing Mind in a Digital Age: A Global Policy Imperative. Journal of Human Development and Capabilities, 26(3), 493–504. https://doi.org/10.1080/19452829.2025.2518313