Sztuka rozmowy z rodziną przy świątecznym stole i nie tylko

8 minut czytania

Dla wielu z nas grudzień to wyjątkowy czas ciepła, bliskości i magii Świąt. To miesiąc rodzinnych spotkań, tradycji i wzruszeń. Jednak dla niektórych wcale nie musi być on tak radosny. Bywa, że jest to czas smutku, samotności, refleksji nad przemijaniem. Dla jeszcze innych okres Świąt i spotkań może otwierać drzwi dawnych konfliktów, niewygodnych wspomnień i niepozamykanych spraw.

Świąteczny stół jednoczy pokolenia, ale potrafi również konfrontować nas z osobami, które kochamy albo z tymi, z którymi relacja jest trudniejsza, pełna napięć czy niedomówień. Artykuł ten ma na celu wsparcie właśnie tych, którzy w związku ze zbliżającymi się Świętami Bożego Narodzenia Świętach, nie do końca potrafią się cieszyć. Dowiecie się z niego jak poprowadzić rozmowę z bliskimi niezależnie od tego, czy przy rodzinnym stole bywa ciepło i pogodnie, czy może trochę bardziej emocjonalnie.

 

Na czym polegają rozmowy, które zacieśniają relacje, przynoszą ukojenie i pomagają się wzajemnie usłyszeć? Długo zastanawiałam się nad odpowiedzią na to pytanie. I doszłam do wniosku, że nie istnieje jedna, prosta odpowiedź. Komunikacja to sztuka, a nie wrodzona umiejętność. Współcześnie żyjemy szybko, planujemy wszystko co do minuty, dużo pracujemy, coraz więcej podróżujemy, a czas wolny bywa „pożerany” przez media społecznościowe. Gdy kontakt z rodziną ogranicza się do sporadycznych spotkań, łatwo utracić naturalną bliskość. Wtedy rozmowy stają się powierzchowne, a czasem nawet drażliwe.

Każdy z nas inaczej interpretuje to, co widzi i słyszy. Do świątecznego stołu siadamy z własnymi historiami, poglądami i lękami. To, co dla jednej osoby jest neutralnym komentarzem, ktoś inny może odebrać jako krytykę czy lekceważenie.

Wiele nieporozumień nie wynika ze złej woli. Często są one rezultatem nawyków powtarzanych latami, takich, których nie jesteśmy świadomi. Zdarza się też, że po prostu jesteśmy przeciążeni codziennością, obowiązkami, pracą, życiem rodzinnym czy obecnością w świecie wirtualnym. W takim stanie łatwiej o impulsywne odpowiedzi, skrócone komunikaty, a nawet niechciane zranienia.

Poniżej przygotowałam dla Was 13 wskazówek, które mogą być pomocne w prowadzeniu rozmów w gronie rodzinnym i nie tylko. Nie chodzi o to, aby rozmowy były sztuczne i według określonego schematu. Jednak wierzę, że te wskazówki zbliżą Was do tego, by prowadzić je jeszcze bardziej uważnie. Zapraszam do lektury.

Może to zabrzmieć śmiesznie, ale w niektórych rodzinach warto już na samym początku z uśmiechem na twarzy i w formie żartu ustalić zasady dotyczące tego jakich tematów nie poruszamy w Święta. Do najbardzej drażliwych tematów zaliczamy te dotyczące polityki, wyborów życiowych, zdrowia, a nawet szczepionek. Celem Świąt jest odpoczynek, spokój i atmosfera szacunku. Z tego też powodu taka prosta zasada jak ta, że „w Święta nie rozmawiamy o…” może naprawdę wiele zmienić.

Kontakt wzrokowy nie oznacza wpatrywania się w rozmówcę, gdyż nie jest to naturalne. Około 70% patrzenia w oczy i 30% naturalnego odwracania wzroku tworzy równowagę, która wzmacnia poczucie bezpieczeństwa i szczerości. Warto dodać lekkie potakiwanie głową na znak uznania oraz być skierowanym ku osobie z którą rozmawiamy. To proste sygnały, które pokazują:„Jesteś dla mnie ważny (a), słucham Cię.” Nawet jeśli nie zgadzasz się z czyjąś opinią, możesz okazać szacunek tym, że naprawdę słuchasz.

Pamiętajmy też, że są wśród nas osoby, dla których utrzymanie kontaktu wzrokowego jest bardzo trudne i nie wynika to z braku szacunku dla innych czy kultury osobistej. Uszanujmy to, że każdy jest inny.

Gdy ktoś dzieli się czymś ważnym, a Ty natychmiast zmieniasz temat, Twój rozmówca może poczuć się zlekceważony. Dlatego postaraj się posłuchać do końca, pozostań w temacie, a następnie wykaż inicjatywę i kontynuuj wątek. W ten sposób okazujesz ciekawość i budujesz więź. Wyobraź sobie sytuację, że Twój brat lub siostra opowiada Ci o czymś ważnym, a Ty od razu po wysłuchaniu zmieniasz temat. W ten sposób ignorujesz go/ją przekazując komunikat: „To co mówisz, nie interesuje mnie.” Gdy ktoś dzieli się z Tobą czymś ważnym, a Ty uciekasz w inny temat, Twój rozmówca zaczyna wątpić, czy jego słowa mają jakiekolwiek znaczenie.

To jedna z najprostszych i najważniejszych zasad. Pozwól drugiej osobie dokończyć myśl. W ten sposób wysyłasz sygnał: „Twoje słowa są dla mnie wartościowe.” Przez samo słuchanie, poświęcasz swoją uwagę, czas i bierzesz pod uwagę to co ktoś mówi. Tym sposobem oddajesz szacunek rozmówcy.

Czasem w dobrej intencji zaczynamy oceniać, radzić lub poprawiać, ale rozmówca może odbierać to jako krytykę. Wówczas taka rozmowę zmienia się w formę oceny, a nie o to chodzi w uważnym słuchaniu. Jaki jest najlepszy sposób aby tego uniknąć? Dać przestrzeń do wypowiedzi, gdyż słuchanie jest cenniejsze od niepotrzebnych słów. Mam tu na myśli słowa wsparcia, docenienie wysiłku, nawet drobne „rozumiem” potrafią prowadzić i otworzyć rozmowę. 

Pozwól, aby Twój rozmówca był sobą – bez analizowania, oceniania, poprawiania oraz „złotych nieproszonych rad”. Czasem najlepsza rozmowa to właśnie ta, w której więcej słuchasz niż mówisz, gdyż zauważasz drugą osobę.

Mów tak, aby druga osoba nie musiała zgadywać Twoich intencji. Nie oczekuj od Twojego rozmówcy, że rozszyfruje Twoje komunikaty. Wyrażaj się jasno, ale z szacunkiem. Bądź szczery i bezpośredni bez naruszania godności drugiej osoby. Granice są ważne, jednak można je stawiać łagodnie i jednocześnie stanowczo.

Mówienie o uczuciach bywa trudne, ale jest niezwykle oczyszczające. To przynosi ulgę i otwiera drogę do porozumienia. Nie zamiataj swoich emocji pod dywan, bo niewypowiedziane uczucia narastają w Tobie. Jeśli ktoś sprawia Ci przykrość, krytykuje Cię, powiedz otwarcie: „Jest mi trudno o tym mówić” , „Czuję się zraniony, kiedy słyszę takie słowa.”

Wypowiadając to pomagasz drugiej osobie dowiedzieć się o Tobie więcej i w ten sposób budujesz zrozumienie.

Pamiętaj, że nawet gdy łączą nas więzy krwi, każdy może być inny i w odmienny sposób postrzegać świat. Wszyscy mamy prawo do własnych poglądów. Unikajmy nacisku na naszego rozmówcę, aby zaakceptował nasz punkt widzenia. 

Powstrzymajmy się od stwierdzeń typu: „Zupełnie nie zgadzam się z Twoim podejściem”, „Nie masz racji”,  „Jesteś w błędzie”. 

Zamiast tego, możemy użyć wypowiedzi, które otwierają przestrzeń do dalszej rozmowy i jednocześnie pokazują, że nie musimy zgadzać się, aby okazać szacunek: „Widzę, że patrzysz na to inaczej”, „Rozumiem. Ja mam inną perspektywę”.

Twoje słowa, ton głosu i mimika powinny mówić to samo. Często ludzie bardziej niż słów słuchają intencji, które najłatwiej odczytać właśnie z tonu głosu i mowy ciała. Jeśli mówisz coś miłego, ale Twój ton głosu brzmi chłodno, a przy tym marszczysz gniewnie brwi, rozmówca może poczuć się niekomfortowo i źle odebrać całą wypowiedź.  Z tego powodu warto dbać o spójność wypowiadanych komunikatów.

Czasem zupełnie nieświadomie możemy manipulować rozmówcą poprze przemilczenie informacji, wyolbrzymienie faktów czy granie na emocjach. Warto być uważnym, bo takie zachowania niszczą zaufanie i nie tworzą zdrowych relacji.

Pewność siebie jest wartością. Jednak postawa „wiem lepiej” tworzy napięcie i wywołuje u innych ostrożność. Spotkania rodzinne to dla wielu osób idealna okazja, by trochę zabłysnąć. Warto wiedzieć, że afiszując się sukcesami, statusem czy stanem swojego konta budujesz dystans i rywalizację, zamiast więzi. Co mam tu na myśli?

Potrzeba bycia zauważonym jest naturalna, jednak przechwalając się tym ile ostatnio wydałeś na samochód czy wycieczkę, przedstawiasz siebie w niekorzystnym świetle. Tworzysz wówczas atmosferę, w której Twój rozmówca nie czuje się równy Tobie. Z tego powodu wielu ludzi wycofuje się, gdyż czują się niesprawiedliwie oceniani czy porównywani, a dodatkowo może pojawić się u nich uczucie zazdrości.

Etykietowanie jest subtelną formą dominacji, kiedy mówisz drugiej osobie kim jest, co czuje, a nawet co powinna czuć. Staraj się nie określać uzdolnień i możliwości Twojego rozmówcy, nie mając żadnych podstaw. Nie przypisuj drugiej osobie motywów bez odwoływania się do jej własnych odczuć. 

Staraj się unikać wypowiedzi typu: „Nie bądź dziecinny”, „Nie masz powodu płakać”, „Nie wymyślaj”, „Nie możesz przejmować się takimi rzeczami”. Są to wypowiedzi, które odbierają prawo do własnych uczuć i i rodzą chaos emocjonalny, a przy tym „podkopują” poczucie własnego „JA”.

Nawet drobne sygnały wypowiedziane w formie żartu mogą bardzo zranić naszego rozmówcę. Sarkastyczna wypowiedź jak: „Nie musisz tego powtarzać, słyszeliśmy za pierwszym razem”, może zostać odebrana jako forma pośredniego lekceważenia. Dlatego starajmy się unikać takich przekazów, które zawierają westchnienia zniecierpliwienia, sarkazm, żarty z cudzych wypowiedzi czy pouczający ton. Rozmawiając nie umniejszamy sukcesów innych osób, gdyż to obniża poczucie wartości rozmówcy i może niszczyć zaufanie.

A dla Ciebie która z wymienionych przeze mnie wskazówek jest najistotniejsza? Jest coś, co uważasz, że warto dodać do mojej listy, aby była jeszcze bardziej kompletna? Podziel się tym ze mną w komentarzu pod wpisem. Uważna rozmowa to jedna z najpiękniejszych form bliskości. Nie potrzebujesz idealnych warunków, perfekcyjnej rodziny (bo takie nie istnieją), ani nadzwyczajnych umiejętności. Wystarczy Twoja obecność, ciekawość, szacunek i odrobina odwagi, by mówić o sobie w sposób łagodny, nie raniąc innych.

Niech ten grudzień, niezależnie od tego, jak go przeżywasz, będzie okazją do budowania relacji, które Cię karmią, wzmacniają i dają poczucie bycia widzianym. Dbajmy wspólnie o to by ten okres przygotowań i oczekiwań na Święta był czasem refleksji nad tym co możemy zmienić w sobie. Wierzę, że dzięki temu zbliżające się Święta będą pełne miłości, zgody i troski o siebie nawzajem.

Źrodła:

1. Stewart, J. (red).(2014). Mosty zamiast murów. Podręcznik komunikacji interpersonalnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.